Heb ik als regisseur eigenlijk wel met auteursrechten te maken?

Ja, ja of ja? Ja! Als regisseur werk je met een toneelwerk en dien je daarbij de daarop nog rustende auteursrechten te respecteren. In theorie moet precies gedaan worden wat een schrijver wil dat er met zíjn of haar toneelwerk gedaan wordt… Praktisch gesproken bestaat er wel enige vrijheid van interpretatie, zoals het eigenlijk ook hoort!

Mogen teksten ‘bekkend’ gemaakt worden?

Tenzij een bepaalde uitspraak expliciet zo bedoeld is door de schrijver (een functionele spreekstoornis, een dialect, etc.), mogen teksten in lichte mate aangepast worden, opdat een toneelspeler ze beter weet uit te spreken. De strekking van de tekst moet echter hetzelfde blijven.

Mogen teksten worden ingekort?

In wezen niet. Maar de wat oudere, Nederlandse toneelstukken zijn doorgaans langdradig, zodat het niet in strijd met de aard en strekking van het auteursrecht zal zijn als een dergelijk toneelstuk wat wordt ingekort. Dat geldt overigens alleen zolang die langdradigheid niet als zodanig bedoeld was door de schrijver èn de essentie van het toneelstuk met het kortwieken niet aangetast wordt!

Mogen teksten aan de huidige tijd aangepast worden?

Volgens de letter van de wet niet, maar ik kan me niet voorstellen dat het de bedoeling van een schrijver zou zijn om zijn toneelwerk te laten verouderen. In die geest is het bescheiden moderniseren van taalkundig gedateerde toneelteksten toegestaan.., tenzij dat taalgebruik bedoeld was door de schrijver om bijv. een tijdsbeeld te creëren.

Mogen die ‘@#$%’-regieaanwijzingen niet gevoeglijk geschrapt worden?

Nee! Door middel van de regieaanwijzingen probeert een schrijver duidelijk te maken wat de bedoeling is van het toneelwerk. Regieaanwijzingen mogen wel geïnterpreteerd worden, welke interpretatie recht moet doen aan de zienswijze van de schrijver.

Mag het decor, licht en/of geluid ‘op maat’ gemaakt worden?

Afhankelijk van hoeveel waarde een schrijver daaraan hecht (een Dick van Maasland weinig, een Sir Andrew Lloyd Webber héél véél), bestaat er meer of minder artistieke vrijheid op die punten. Als stelregel kan gebruikt worden: hoe gedetailleerder een beschrijving van decor, licht en/of geluid, hoe minder daarvan afgeweken mag worden.

Mogen mannenrollen door vrouwen en vice versa gespeeld worden?

Die ingrijpende wijziging in een toneelwerk kan aangemerkt worden als een ‘misvorming, verminking of aantasting’ oftewel een onmiskenbare inbreuk op de auteursrechten van de schrijver. Als het niet echt hoeft, doe het dan vooral niet!

Aan de andere kant hebben we een uitspraak van de rechtbank Haarlem over het toneelstuk 'Wachten op Godot', die een dergelijke wijziging om twee redenen toestond:
1) het alles overheerstende thema was algemeen menselijk en niet gebonden aan een 'typisch' man- of vrouw-zijn, waardoor de integriteit van het toneelstuk als geheel niet geschonden was èn
2) voor het overige de tekst, aanwijzingen en dergelijke van het toneelstuk met zorg gevolgd was.

Wat mag ik als regisseur nog wel?

Uit voorgaande vragen en antwoorden blijkt, dat een regisseur een toneelwerk mag interpreteren, waarbij hij of zij noodgedwongen is te roeien met de riemen die een toneelgezelschap te bieden heeft. Elke noodzakelijke wijziging die recht doet aan een toneelwerk, zal in redelijkheid geoorloofd te zijn.

Heb ik als regisseur auteursrecht op mijn artistieke prestatie?

In theorie wel, ja. Die rechten vloeien voort uit de Wet Naburige Rechten en kun je hebben op bijv. de videoregistratie van een opvoering. Maar aangezien je ook voor die videoregistratie èn exploitatie daarvan toestemming moet hebben (!), stellen die rechten in de praktijk zéér weinig voor!

Heeft u een àndere vraag?

Gebruikt u gerust ons algemeen contactformulier!